Western States 100: De oudste 100-mijler ter wereld
Elk laatste volledige weekend van juni klinkt om 5 uur 's ochtends een startschot aan de voet van het skigebied Palisades Tahoe in California. Een golf van zo'n 380 lopers stort zich in de schemering om het Escarpment te beklimmen, het eerste obstakel van een reis van 161 kilometer naar de atletiekbaan van Auburn. Deze wedstrijd is de Western States Endurance Run — de WSER, of simpelweg de Western States 100.
Het is de oudste 100 mijl trailwedstrijd ter wereld, de bakermat van de moderne ultratrail, en de wedstrijd die tot op vandaag dient als wereldwijde maatstaf. Een duik in de wedstrijd die alles heeft uitgevonden.
1. De oorsprong: een kreupel paard en een koppige man
De geschiedenis van Western States begint daar waar ze niet zou moeten beginnen: op de rug van een paard. De Tevis Cup, een ruitercross van 100 mijl tussen de Sierra Nevada en Auburn, bestaat sinds 1955. Hij werd opgericht door Wendell Robie, een bankier uit de regio, die ervan overtuigd was dat een goed voorbereid paard deze afstand op één dag kon afleggen.
In 1974 verschijnt een jonge paardenliefhebber genaamd Gordy Ainsleigh aan de startlijn van de Tevis Cup. Maar zijn rijdier is geblesseerd. In plaats van op te geven, besluit hij de wedstrijd te voet te doen. Niet als toerist: hij mikt op de 24 uur, de referentietijd van de ruiters. Niemand gelooft erin. "Dat gaat de menselijke mogelijkheden te boven", verklaart Wendell Robie.
Gordy finisht de wedstrijd in 23 uur en 42 minuten. Hij wordt de eerste mens die 100 mijl bergen aflegt in minder dan 24 uur. De legende is geboren. Drie jaar later, in 1977, ziet de eerste officiële editie van de Western States Endurance Run het licht. Sindsdien is hij nooit meer gestopt.
2. De kerncijfers
| Gegeven | Waarde |
|---|---|
| Afstand | 100,2 mijl (~161 km) |
| Positief hoogteverschil | ~5 500 m D+ |
| Negatief hoogteverschil | ~7 000 m D− |
| Max. hoogte | 2 667 m (Emigrant Pass, km 4) |
| Min. hoogte | 215 m (Auburn) |
| Totale cut-off | 30 uur |
| Sub-24 u | "Silver buckle" (zilveren gespriem) |
| 24–30 u | "Bronze buckle" (bronzen gesp) |
| Formaat | Lineair, point-to-point, altijd met de klok mee |
| Quotum | ~380 lopers |
Het profiel is bedrieglijk: 5 500 m D+ lijkt "makkelijk" vergeleken met een UTMB (10 000 m D+) of een Hardrock 100 (10 000 m D+ op 3 400 m gemiddelde hoogte). Maar Western States wordt elders gewonnen of verloren: in de canyons, in de hitte, en bij de doorwaadbare oversteek van de Middle Fork.
3. Het parcours: Lake Tahoe → Auburn, point-to-point
Het is een van de mooiste wedstrijden ter wereld, juist omdat hij niet rondjes draait. Je vertrekt in de hoge Sierra en daalt, vallei na vallei, af tot in Mother Lode Country, het land van de goudzoekers uit de 19ᵉ eeuw.
De iconische secties, op volgorde:
- Escarpment (mijl 0-4): 800 m brute klim meteen vanaf de start om Emigrant Pass op 2 667 m over te steken. Hier blijkt vijftien uur later of de gehavende benen het houden — of niet.
- Lyon Ridge → Robinson Flat (mijl 4-30): lange traversen over de kammen van de Sierra, nog steeds boven de 2 000 m. Hier vormt zich het peloton.
- De Canyons (mijl 43-62): drie opeenvolgende canyons — Deadwood, El Dorado, Volcano — met verticale afdalingen gevolgd door brute heropklimmingen. Hier is het +45 °C in de volle zon. Veel favorieten ontploffen in deze sectie.
- Devil's Thumb (mijl 47): een mythische klim van 500 m in 2 km steil, bij 40 °C, midden in de wedstrijd.
- Foresthill (mijl 62): cruciale bevoorrading, ontmoetingspunt met de pacers (vanaf hier toegestaan), uitzinnige menigte in de hoofdstraat van het kleine stadje.
- Cal Street (mijl 62-78): de lange, rollende afdaling naar de rivier, vaak doorslaggevend in het klassement.
- Rucky Chucky River Crossing (mijl 78): de doorwaadbare oversteek van de Middle Fork van de American River. Afhankelijk van het debiet waden de lopers er met een veiligheidstouw doorheen, of worden ze met een boot overgezet. Iconisch beeld van de wedstrijd.
- Green Gate → Auburn Lake Trails (mijl 78-94): steile klim weg van de rivier, daarna rollend pad door de eikenbossen.
- No Hands Bridge (mijl 96,8): een fotogenieke hangbrug over de American River, op 5 km van de finish.
- Placer High School Track (mijl 100,2): laatste rondje op de atletiekbaan in Auburn. De finish ligt op een rode tartanbaan, onder de schijnwerpers als het nacht is. Een beeld dat in het geheugen van alle finishers gegrift staat.
4. De hitte: de onzichtbare tegenstander
Als er één variabele is die Western States zwaarder maakt dan de cijfers suggereren, dan is het de hitte. De temperaturen in de canyons kunnen in de namiddag 43-45 °C bereiken. De wedstrijddirecteur kan vooraf een "heat training requirement" activeren als de weersvoorspelling extreme omstandigheden aankondigt: de lopers moeten dan saunasessies bewijzen.
Hittegewonden — hyponatriëmie, hitteslag, rabdomyolyse — zijn talrijk. Daarom legt de WSER drie verplichte medische controles op (Robinson Flat, Foresthill, Green Gate), inclusief weging. Elk gewichtsverlies van meer dan 7 % leidt tot een diskwalificatie op medische gronden.
5. De gespen: een uniek beloningssysteem
Bij de finish geen klassieke medaille. De finishers krijgen een metalen gespriem, gegraveerd met hun initialen en startnummer. Twee niveaus:
- Silver buckle (zilveren gesp): voor lopers die finishen in minder dan 24 uur. Het heilige doel van alle ambitieuze lopers.
- Bronze buckle (bronzen gesp): voor lopers die finishen in minder dan 30 uur. Al een prestatie die een leven lang in het geheugen blijft hangen.
Voor veel Amerikaanse lopers blijft de silver buckle de absolute graal. Statistisch moeilijker te behalen dan een sub-3 op de marathon.
6. De kwalificatieloting: het ritueel van december
Net als Hardrock is Western States het slachtoffer geworden van zijn eigen succes. Het quotum is geplafonneerd op ~380 starters. Om deel te nemen moet je:
- Een van de door de WSER erkende kwalificatiewedstrijden hebben uitgelopen (meer dan 40 ultra's wereldwijd, waaronder de UTMB, de TDS, meerdere US 100-mijlers).
- Je inschrijven voor de loting in december.
- Je naam zien getrokken worden tijdens de live uitgezonden ceremonie begin december.
Het systeem is cumulatief: een niet-getrokken loper kan zijn tickets verdubbelen het jaar erop. Na 6-7 jaar komen sommigen er uiteindelijk in "door volharding". Een nieuwe kwalificatie heeft in 2026 ongeveer 2 tot 4 % kans om bij de eerste poging getrokken te worden.
De elites komen rechtstreeks binnen via het Golden Ticket: 4 plaatsen voor mannen en 4 plaatsen voor vrouwen op de podia van geselecteerde wedstrijden (Bandera, Black Canyon, Canyons, Transgrancanaria…).
7. De legendes
Jim Walmsley (USA)
De onbetwiste koning van de wedstrijd. 4 overwinningen (2018, 2019, 2021, 2022) en een absoluut record in 14u09'28" in 2019 — een tijd die lange tijd als onaantastbaar werd beschouwd. Walmsley heeft heruitgevonden wat mogelijk is op dit parcours.
Caleb Olson (USA)
In 2025 scheerde het nieuwe Amerikaanse wonderkind langs het record met 14u11'25" — de op één na beste prestatie aller tijden, op minder dan twee minuten van Walmsley.
Courtney Dauwalter (USA)
Drievoudig winnares (2018, 2023, 2024) bij de vrouwen, met in 2023 het vrouwenrecord (15u29), sindsdien verbeterd.
Abby Hall (USA)
Winnares in 2025, twee jaar na een zware scheenbeenbreuk. Vierde snelste chrono ooit bij de vrouwen. Een verhaal van veerkracht dat de community heeft gemarkeerd.
Katie Schide (USA/Frankrijk)
Meervoudig top 5 en podium, voortaan wereldreferentie op de 100 mijl met haar recente record op Hardrock.
Vroegere helden
Tim Twietmeyer (5 overwinningen in de jaren 90), Ann Trason (14 vrouwenoverwinningen!), Yiannis Kouros, Scott Jurek (7 opeenvolgende overwinningen van 1999 tot 2005)…
8. Waarom is deze wedstrijd zo speciaal?
Western States is niet de zwaarste, niet de mooiste, noch de hoogste. Waarom blijft hij dan de verbeelding van de ultracommunity domineren?
- De geschiedenis: het is de eerste. Alles vertrekt vanaf hier. Alle andere 100 mijl trails ter wereld — UTMB, Hardrock, Tor des Géants, Diagonale des Fous — zijn op een bepaalde manier nazaten van de WSER.
- Het point-to-point formaat: een echte reis. Geen lus, geen heen-en-weer, gewoon een gespannen draad tussen het hooggebergte en de vallei.
- De Amerikaanse vurigheid: pacers, crews, doordachte drop bags, uitzinnige menigte in Foresthill en in het stadion van Auburn. Een intens community-evenement, tegelijk ultra-amateur en ultra-pro.
- De gespriem: een object krachtiger dan een medaille, omdat je het dagelijks draagt.
- De finishbaan: deze laatste ronde op de atletiekbaan in Auburn, onder de schijnwerpers, met de speaker die jouw naam aankondigt, is een van de meest krachtige beelden van de sport.
9. Hoe bereid je je voor?
De klassieke voorbereiding voor een ambitieuze amateur die de finish viseert:
- Volume: 100 tot 150 km/week gedurende 12 weken
- Hitte: 2-3 weken heat training (sauna of warm bad) in de laatste 3 weken
- Afdaling: aanzienlijk volume aan lange afdalingen (de quadriceps begeven het in de canyons vóór de kuiten)
- Mentaal: voorbereiding op lange nachtsecties na 24 u inspanning
- Logistiek: crew van 2-3 personen, gekwalificeerde pacer vanaf Foresthill, zorgvuldig voorbereide drop bags
- Hoogte-acclimatisatie: marginaal (het merendeel van het parcours loopt tussen 300 en 1 200 m na Robinson Flat)
De klassieke fout: te snel vertrekken in de Sierra, "fris" aankomen in Robinson Flat, en ontploffen in de canyons in de middaghitte. Ervaren finishers zeggen allemaal hetzelfde: de wedstrijd begint in Foresthill (mijl 62), niet aan de start.
Conclusie
Western States is het DNA van de moderne trailrunning. Een wedstrijd geboren uit een kreupel paard en een man die weigerde op te geven, 50 jaar later uitgegroeid tot wereldreferentie voor de 100 mijl. Een wedstrijd waarbij je een rivier te voet oversteekt, een hangbrug overschrijdt bij dageraad, en finisht op een atletiekbaan onder de toejuichingen.
Als Hardrock 100 de weigering van commercialisatie belichaamt, belichaamt Western States iets anders: het geheugen. De wedstrijd die alles begon. Diegene waar alle andere naar opkijken.
"It will change your life." — Zin die je op elke briefing voor de wedstrijd hoort.